Sırrın’ın Toprak Küpleri: Urfa’da Kaybolan Bir El Sanatı

Sırrın Köyün'de pişmiş topraktan yapılmış su küpleri/1972-1977.
(Fotograf: Güngör Güner ve Ali Badıllı).

"Urfa'nın merkeze bağlı Sırrın köyünde belki de
ham madde açısından dünyanın en ilginç toprak eşyası yapılmaktadır.
Çevrede kil çok kıt olduğundan,

köylüler dünyanın en eski üniversitelerinden biri olan
Harran Üniversitesi'nin tuğla kalıntılarından
tuğlaları alıp ezerek biraz pişmemiş toprak,
tuz ve samanla karıştırmakta,
sonra gene tek gereçleri olan tahta parçası üzerinde
form olarak Anadolu'nun hiçbir yerinde rastlanmayan,
bütünüyle kendilerine özgü su küplerini yapmaktadırlar.

Kadınlar, daha çok da genç kızlar,
iki günde 15 küp çıkarabilmektedirler.
Ama bu uğraşı yalnız bahar aylarında sürdürdüklerinden
bir genç kız yılda toplam olarak 200 kadar su küpü yapabilmektedir.
Pişirim, yılda bir kez, toptan yapılmaktadır.

Yere dizilen küplerin ağızları açık bırakılarak üzerleri tezekle kaplanmakta,
tezeklerin üstü de davar gübresiyle sıvandıktan sonra tezekler ateşlenmektedir.
Tezekler yavaş, için için yandığından pişirim iki gün kadar sürmektedir.
Satılan su küplerinin parası, genç kızların çeyiz parası olarak saklanmaktadır."

(Doç.Dr.Güngör Güner., Anadolu'da Yaşamakta Olan İlkel Çömlekçilik,
İstanbul, 1988, sayfa 25).
Su küpleri, buzdolabının bulunmadığı yıllarda su soğutmak amacıyla yaz aylarında kullanılırdı.
Yaz gelmeden bu küplerin içi, sokakta seyyar satıcılar tarafından sırtlarındaki çuvalda satılan
"küp felhanı" (bir çeşit kırmızı toprak) su ile karıştırılıp çamur haline getirilerek sıvanır,
böylece küpün su sızdırması önlenmiş olurdu.

Bu sıva ise, küpün içindeki içme suyuna toprak tadı verirdi.
Sırrın Köyü dışında ayrıca Kısas ve Karaköprü köylerinde de küpçülük yapılırdı.
Her üç köyün eskiden Alevi Türkmen köyü olması ilgi çekicidir.
Ayrıca Harran ve çevresindeki köylerde pişmiş topraktan,
geniş ağızlı, silindirik hububat depoları yapılırdı.