Rıdvaniye Camii’nin Penceresinden: Balıklıgöl Çevresinin Zaman İçindeki Dönüşümü

Rıdvaniye Camii’nin Penceresinden:
Balıklıgöl Çevresinin Zaman İçindeki Dönüşümü

1978 yılında, A. Cihat Kürkçüoğlu’nun vizöründen Rıdvaniye Camii minaresinden çekilen bir fotoğraf,
Şanlıurfa’nın mimarlık ve kent tarihine adeta ışık tutuyor.
Şehrin kuzeybatısına bakış fırlatan bu kare; yıkımlardan korumaya,
betonlaşmadan tarihsel ihyaya uzanan köklü bir kentsel dönüşüm serüvenini özetliyor.

1. Bir Kent Hafızasının Kaybı:
Yıkılan Sokaklar ve IV. Murat Kapısı
1963-1973 yılları arasında Urfa Belediye Başkanlığı yapan Mustafa Kılıç döneminde,
motorlu taşıt ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla Rıdvaniye Medresesi'nin kuzeyine bitişik
alanda yeni bir yol açılması kararlaştırıldı.

1970'li yılların başındaki bu yol açma çalışmaları esnasında,
geleneksel Urfa mahalle kültürünün en canlı yaşandığı Molla Ali Tetirbesi’ndeki (çıkmaz sokak)
tarihi evler buldozerlerle yıkıldı.

Bu yıkım yalnızca evlerle sınırlı kalmadı;
Şanlıurfa surlarının tarihi kapılarından biri olan IV. Murat Kapısı da bu süreçte maalesef tamamen ortadan kaldırıldı.

2. Betonlaşmadan Taş Mimariye Dönüşüm
Yolun açılmasıyla birlikte bölgede mantar gibi türeyen betonarme yapılar,
tarihi dokuya ciddi bir darbe vurdu.

Örneğin 1978 fotoğrafında 2 numara ile işaretlenen yerde,
dönemin beton kütleli yapılarından biri yükselmekteydi.
Ancak 1990’lı yıllardan itibaren kentsel bilincin artmasıyla bu durum tersine dönmeye başladı:

1992 Balıklıgöl Çevre Düzenlemesi:
Vali T. Ziyaeddin Akbulut döneminde başlatılan kapsamlı düzenleme hamlesiyle,
bölgedeki nitekliksiz betonarme yapılar tek tek yıkıldı.

Balıklıgöl Sağlık Ocağı:
Fotoğraftaki 2 numaralı beton yapının yerine,
Vali Muzaffer Dilek döneminde (2000-2003) çevre mimarisine ve tarihi dokuya tam uyum sağlayan,
geleneksel Urfa taşından yapılmış yeni Balıklıgöl Sağlık Ocağı inşa edildi.

3. Tarihi Evlerin İhyası ve Yeni İşlevler
Yıkımdan kurtulabilen veya sonrasında koruma altına alınan tarihi binalar ise
kamulaştırılarak kentin sosyal ve kültürel hayatına kazandırıldı:

Akçarlar Evi (3):
Harran Üniversitesi tarafından Rektör Prof. Dr. Servet Armağan döneminde (1993) satın alındı.
1994-2001 yılları arasında titizlikle yürütülen restorasyon çalışmalarının ardından,
12 Ekim 2001 tarihinde Rektör Prof. Dr. Uğur Büyükburç tarafından
"Harran Üniversitesi Kültür Evi" olarak hizmete açıldı.

Tenekeciler Evi (4):
Yine Rektör Uğur Büyükburç döneminde üniversite bünyesine katılan yapı,
Şanlıurfa Meslek Yüksekokulu Turizm ve Otelcilik Bölümü öğrencilerinin eğitimi ve
turizme katkı sunması amacıyla "Butik Otel" konseptiyle restore edildi.

Mehmet Yusufoğlu Evi / Çardaklı Köşk (5):
Balıklıgöl Çevre Düzenleme Projesi kapsamında Şanlıurfa İli Kültür Sanat Eğitim Araştırma Vakfı
(ŞURKAV)
tarafından satın alınan mülk, özgün mimarisi korunarak restore edildi ve
"Çardaklı Köşk" adı altında restoran olarak turizme kazandırıldı.

Sonuç
1978 tarihli bu fotoğraf;
kontrolsüz modernleşmenin yarattığı kayıpları gösterdiği kadar,
doğru koruma politikaları ve restorasyon hamleleriyle kadim bir kentin
kimliğine nasıl yeniden kavuşabileceğini kanıtlayan canlı bir belge niteliğindedir.