Dabbakhane Camii çilehane odası,

Şanlıurfa Kentsel Hafızasında Bir Doku:
Dabbakhane Camii ve Müştemilatı

Şanlıurfa'nın tarihi kent dokusu içerisinde,
adını geleneksel tabakçılık (dericilik) zanaatının icra edildiği
mahalleden alan Dabbakhane Camii,
bünyesindeki türbe, çilehane ve çevresindeki sivil mimari
örnekleriyle kentin sosyal ve dini hayatında müstesna bir yere sahiptir.
Araştırmacı-yazar A. Cihat Kürkçüoğlu’nun 1983 yılına ait arşiv fotoğraflarıyla da belgelenen cami,
geçirdiği irili ufaklı onarımlarla günümüze kadar varlığını sürdürmüştür.

İnşa Tarihi ve Kitabelerin Dili Dabbakhane Camii'nin inşa süreci ve geçirdiği evreler,
bünyesinde barındırdığı kitabeler ışığında belirginleşmektedir:

İnşa Kitabesi:
Cami avlusunun batı kapısı üzerinde yer alan ve araştırmacı-yazar
Mahmut Karakaş tarafından üzerindeki sıvanın temizlenmesiyle gün ışığına çıkarılan kitabeye göre;
yapı Kanuni Sultan Süleyman’ın oğlu II. Selim döneminde H. 975 / M. 1568 tarihinde tamamlanmıştır.

Behram Paşa Bağlantısı:
Avlunun kuzeydoğusundaki şadırvan eyvanının güneyinde örülmüş kapı üzerinde yer alan
H. 970 / M. 1562 tarihli kitabede Halhallı Behram Paşa’nın adı geçmektedir.
1560’ta Urfa Gümrük Hanı’nı, 1563’te ise Diyarbakır Beylerbeyliği görevini yürüten Behram Paşa’nın,
caminin inşasına 1562 yılında başladığı ve yapının 1568’de tamamlandığı anlaşılmaktadır.Onarım Evreleri:
Yapının güney cephe duvarındaki kitabede III.
Mehmed döneminde (1595–1603) Abdullah oğlu Ramazan Ağa tarafından; avlunun güney kapısındaki
H. 1173 / M. 1759 tarihli kitabede Bihsevi Ağa tarafından; H. 1305 / M. 1887 tarihli kitabede
ise son cemaat yerinin kapsandığı geniş kapsamlı tamiratlar geçirdiği kayıt altına alınmıştır.

Tarihi Not:
1523 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde aynı adla bir camiden bahsedilmekle birlikte,
mevcut yapının inşa kitabeleri göz önüne alındığında söz konusu kaydın
Dabbakhane mahallesinde bulunup günümüze ulaşamayan başka bir yapıya ait olduğu değerlendirilmektedir.

Türbe, Çilehane ve Şifa Geleneği Dabbakhane Camii yalnızca bir ibadet alanı değil,
aynı zamanda manevi bir odak noktasıdır. Yapı kompleksinde öne çıkan unsurlar şunlardır:

Hazire ve Türbe Mimarısı:
Cami bünyesinde yer alan türbe ve hazire alanında, dönemin yerel eşrafına ve din alimlerine ait
hücreler bulunur.Çilehane Odası ve Şifa Deposu:
Dabbakhane giriş kapısı hemen sağ tarafta konumlanan ve yaklaşık
50 metre mesafede yer alan çilehane odası, yapının en dikkat çekici bölümlerinden biridir.

Bedenen ya da ruhen rahatsızlığı bulunan hastaların şifa bulması amacıyla buradaki çilehane odalarına konulduğu,
dönemin geleneksel ve manevi tedavi yöntemlerinin uygulandığı bilinmektedir.
Dabbakhane Çevresi ve Badıllı Ailesi Konakları Caminin yer aldığı sokak ve avlu çevresi,
Urfa sivil mimarisinin özgün örneklerini barındırır.

Yapı kompleksini çevreleyen ve geleneksel Urfa taşı ile inşa edilmiş olan konutlar,
bölgenin köklü ailelerinden Badıllı Ailesi büyükleri tarafından kullanılmıştır.
Yüksek avlu duvarları, eyvanlı yapı düzeni ve kuş Takaları ile dikkat çeken bu geleneksel evler,
Dabbakhane Camii ile mimari ve sosyal bir bütünlük oluşturmaktadır.