Ak Nimetullah Camii

Kadığlu Camii ve Dipsiz Minare

Şanlıurfa’nın Su Meydanı mevkiinde bulunan Kadığlu Camii, kitabesi bulunmayan tarihî yapılardan biridir. Caminin vakfiyesinde, Hicri 1106 (Miladi 1694) yılında Kadızade Hüseyin Paşa tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir. Hüseyin Paşa’nın mezarı Ulu Cami haziresinde bulunmaktadır.

Caminin mimarisinde dört payeye oturan, sekizgen kasnaklı bir orta kubbe dikkat çeker. Merkezi kubbe, yanlara doğru çapraz tonozlarla genişletilmiştir. Bu plan düzeni, Şanlıurfa’daki Nimetullah Camii ile benzerlik göstermektedir. Ancak Nimetullah Camii’nde merkezi kubbenin iki yanında kubbeler bulunurken Kadığlu Camii’nde bu bölümler çapraz tonozlarla örtülüdür.

Sade kesme taştan yapılan mihrap, beş köşeli niş biçimindedir. Duvar içine yerleştirilmiş merdivenle çıkılan minber ise balkon şeklindedir. Beş gözlü son cemaat yeri, önde üç payeye ve yanlarda duvarlara oturan çapraz tonozlarla örtülüdür.

Caminin kuzeyindeki avlu portalının üzerinde silindirik gövdeli, tek şerefeli minare yükselmektedir. Minarenin kaidesinin kuzeye bakan cephesindeki kitabede, Hicri 1260 (Miladi 1844) yılında Bahri Paşa tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir. Minarenin portalın üzerine oturması nedeniyle alt kısmı boş bırakılmıştır. Bu sıra dışı görünümü sebebiyle yapı halk arasında “Dipsiz Minare Camii” olarak da anılmaktadır.

Portalın doğusunda, zikzak kemerli ve 1725 tarihli Emencekzade Çeşmesi bulunmaktadır. Çeşmenin arkasında ise beşik tonozlu abdest alma yeri yer alır. Geçmişte mahallelere suyun dağıtıldığı bir “Taksimiye” olarak kullanılan bu çeşme, caminin bulunduğu meydana “Su Meydanı” adının verilmesinde etkili olmuştur.

Nimetullah Camii

Kadığlu Camii’nin mimari özellikleri bakımından benzerlik gösterdiği Nimetullah Camii de Şanlıurfa’nın önemli tarihî camilerindendir. Caminin kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Ancak avlunun kuzeyindeki kubbeli bölümün altında bulunan mezar odasındaki Ruz Bey’in 1520 tarihli mezarı ile caminin portal ve mihrap süslemeleri arasındaki üslup benzerliği, yapının 1500’lü yılların başlarında inşa edilmiş olabileceğini düşündürmektedir.

Ayrıca Hicri 1108 (Miladi 1696) tarihli Abbasiye Vakfı vakfiyesinde, Abbas Ağa’nın Nimetullah Bey Camii avlusunda bir medrese yaptırdığının belirtilmesi, caminin bu tarihte mevcut olduğunu göstermektedir.

Nimetullah Camii’nin harim kapısı, klasik Osmanlı portal mimarisini hatırlatan mukarnaslı bir düzenlemeye sahiptir. Mihrap ve portal çevresindeki geometrik süslemeler, yapının döneminin taş işçiliği açısından önemli özelliklerindendir. Caminin beş gözlü son cemaat yerinin ortası kubbe, yanlardaki ikişer bölüm ise çapraz tonozlarla örtülüdür.

Caminin kuzeybatı köşesinde yer alan silindirik gövdeli, tek şerefeli minare, Urfa’daki cami minareleri arasında uzunluğu ile dikkat çekmektedir.

Kadığlu Camii ve Nimetullah Camii, farklı dönemlerde inşa edilmiş olmalarına rağmen plan düzenleri, taş işçiliği ve geleneksel Urfa cami mimarisinin özelliklerini yansıtmaları bakımından şehrin tarihî dokusunun önemli parçalarıdır.